kazruseng
Конституцияны ресми түсіндіру

















јазаєстан Республикасы Конституциясы 61-бабыны¦ 6-тарма¬ын ресми тЇсіндіру туралы

јазаєстан Республикасы Конституциялыє ке¦есіні¦ єаулысы 2000 жыл¬ы 15 маусым N 9/2

јазаєстан Республикасы Конституциялыє Ке¦есi ТЈра¬а мiндетiн атєарушы Н.I.¤кеев, Ке¦ес мЇшелерi Ж.Д.Бµсырманов, А.Есенжанов, А.К.Котов, ј.ў.Омарханов жЎне В.Д.Шопин єатысєан єµрамда, Јтiнiш субъектiсiні¦ Јкiлi - јазаєстан Республикасы Парламентi МЎжiлiсiні¦ депутаты А.ј.Дауылбаевты¦ єатысуымен, Јзіні¦ ашыє отырысында јазаєстан Республикасы Парламентi бiр топ депутаттарыны¦ јазаєстан Республикасы Конституциясы 61-бабыны¦ 6-тарма¬ын жЎне 92-бабыны¦ 4-тарма¬ын ресми тЇсiндiру туралы Јтiнiшiн єарады.
јолда¬ы бар материалдарды зерделеп шы¬ып, баяндамашы ј.ў.Омархановты¦ баяндамасын жЎне Јтiнiш субъектiсi Јкiлiні¦ сЈзiн ты¦дап, јазаєстан Республикасы Конституциялыє Ке¦есi мынаны аныєтады:
1. Республика Конституциялыє Ке¦есiне 2000 жыл¬ы 2 маусымда јазаєстан Республикасы Парламентi бiр топ депутаттарыны¦ јазаєстан Республикасы Конституциясы 61-бабыны¦ 6-тарма¬ын жЎне 92-бабыны¦ 4-тарма¬ын ресми тЇсiндiру туралы Јтiнiшi келiп тЇстi.
¤тiнiш беруге депутаттарды¦ за¦ бастамашылы¬ы єµєы¬ын жЇзеге асыру¬а байланысты жа¬дай себеп бол¬ан.
Конституцияны¦ 92-бабыны¦ 4-тарма¬ына сЎйкес Конституция кЇшiне енген кезде єолданылып жЇрген јазаєстан Республикасыны¦ за¦дары о¬ан єайшы келмейтiн бЈлiгiнде єолданылады жЎне Конституция єабылдан¬ан кЇннен бастап екi жыл iшiнде о¬ан сЎйкес келтiрiлуге тиiс. Депутаттар Јз Јтiнiшiнде Конституция¬а сЎйкес келтiрiлуге ба¬ыттал¬ан оларды¦ бастамашылыє жаса¬ан за¦ жобалары Республика °кiметiні¦ терiс єорытындыларына байланысты Парламент МЎжiлiсiне енгiзуге мЇмкiн болмай отыр¬анына сiлтеме жасайды. Онда да бµл єорытындылар, Јтiнiште баяндал¬анындай, °кiметті¦ емес, оны¦ жекелеген мЇшелеріні¦ пiкiрiн бiлдiредi.
¤тiнiш субъектiсi Конституциялыє Ке¦естен жо¬арыда атал¬ан конституциялыє нормалар¬а тЇсiнiктеме бергенде єолданылып келген за¦ актiлерiндегi єайшылыєтарды жою¬а ба¬ыттал¬ан за¦ жобаларына да, сондай-ає оларды Конституциямен сЎйкес келтiруге ба¬ыттал¬ан за¦дар жобаларына да °кiметті¦ о¦ єорытындысы єажет пе; Yкiмет Конституцияны¦ 92-бабы 4-тарма¬ыны¦ талаптарын орындау жЈнiндегi шараларды єолданбау¬а жЎне Конституция ережелерiн бµза отырып ресімделген Јзіні¦ терiс єорытындыларымен Парламент депутаттарыны¦ мµны iстеуiне кедергi жасау¬а єµєылы ма; °кiметті¦ єорытындылары тЇпкiлiктi болып табыла ма жЎне олар¬а сот тЎртiбiмен ша¬ымдану¬а бола ма деген кейбiр мЎселелердi¦ ескерiлуiн сµрайды.
2. Республика Конституциясыны¦ нормалары мен конституциялыє iс жЇргiзу материалдарын талдай келiп, Республика Конституциялыє Ке¦есi јазаєстан Республикасы Конституциясы 61-бабыны¦ 6-тарма¬ына жЎне 92-бабыны¦ 4-тарма¬ына тЇсiнiк беру туралы бiр топ депутаттарды¦ Јтiнiшiн єара¬анда мынаны негiзге алады.
Конституцияны¦ 61-бабыны¦ 6-тарма¬ы мемлекеттiк кiрiстi єысєартуды немесе мемлекеттiк шы¬ысты кЈбейтудi кЈздейтiн за¦дарды¦ жобалары Республика °кiметiні¦ о¦ єорытындысы бол¬анда ¬ана енгiзiлуi мЇмкiн. Бµл ретте °кiметті¦ о¦ єорытындысыны¦ єажеттілiгi туралы конституциялыє-єµєыєтыє шартты¦ барлыє жа¬дайларда да жЎне мемлекеттiк кiрiстi єысєартуды, сондай-ає мемлекеттiк шы¬ысты кЈбейтудi кЈздейтiн барлыє за¦ жобалары Їшiн мiндеттi екенiн ескерген жЈн.
Конституциялыє Ке¦ес Конституцияны¦ 61-бабы 6-тарма¬ыны¦ тЇсiндiрмесi Республика Конституциялыє Ке¦есiні¦ "Республика Конституциясыны¦ 61-бабыны¦ 6-тарма¬ын ресми тЇсiндiру туралы" 1997 жыл¬ы 28 маусымда¬ы N 14/2 єаулысында берiлгенiн жЎне єосымша тЇсiнiктi єажет етпейтiнiн атап Јтедi.
Парламент депутаттарыны¦ осы Јтiнiшiн єарау¬а байланысты Конституциялыє Ке¦есті¦ єµзыретi єандай да бiр мемлекеттiк органдарды¦ iс-Ўрекеттерiні¦ конституциялылы¬ын аныєтау емес, тек конституциялыє нормаларды тЇсiндiру єµєы¬ымен шектеледi.
Конституциялыє Ке¦ес "јазаєстан Республикасы Конституциясыны¦ 92-бабы 4-тарма¬ын ресми тЇсiндiру туралы" 2000 жыл¬ы 15 маусымда¬ы N 8/2 єаулысында осы¬ан орай "јолданылып жЇрген за¦дарды Конституция¬а сЎйкес келтiру Їшiн Конституция белгiлеген екi жылдыє мерзiм єµєыє шы¬армашылыє єызметiн жЇзеге асырушы барлыє субъектiлер Їшiн мiндеттi болып табылады. Атал¬ан iс-Ўрекеттердi белгiленген мерзiмде орындамау Конституция нормаларын бµзу болып табылады" деп тЇсiнiк берген болатын.
Сонымен Конституцияны¦ 92-бабы 4-тарма¬ыны¦ талаптары сЈзсiз орындалу¬а тиiс. Атал¬ан конституциялыє мiндеттi за¦ процесi Јкiлеттi субъектiлерiні¦ шешетіні аныє. Мемлекеттiк бюджет жобасын дайындау кезiнде Yкiмет Конституцияны¦ 92-бабыны¦ 4-тарма¬ыны¦ талаптарын ескере отырып, єолданылып жЇрген за¦дарды Конституция¬а сЎйкес келтiруге байланысты мемлекеттiк кiрiстi єысєартуды¦ да, сондай-ає мемлекеттiк шы¬ысты кЈбейтуді¦ де кЈзделетінін ескеруге тиiс. Мемлекеттiк билiктi¦ екi тарма¬ыны¦ тежемелiк пен тепе-те¦дiктi¦ пайымды балансын саєтауы тиiстi конституциялыє нµсєамаларды¦ орындалуын єамтамасыз етедi.
Билiкті¦ за¦ шы¬арушы жЎне атєарушы тармаєтарыны¦ Јзара єарым-єатынасыны¦ барлыє мЎселелерi Конституция нормаларында кЈзделген жЎне конституциялыє Јкiлеттiктерiн пайдалана отырып оларды¦ Јздерi келiсу рЎсiмдерi шегінде шешедi немесе мемлекеттiк билiк бiрлiгіні¦, Конституцияны¦ мыз¬ымасты¬ыны¦ кепiлi, билiкті¦ барлыє тарма¬ыны¦ келiсіп жµмыс iстеуiн єамтамасыз ететiн Республика Президентiнi¦ єатысуымен (Республика Конституциясыны¦ 40-бабы) шешiледi.
Баяндал¬андар¬а байланысты билiк тармаєтарыны¦ арасында¬ы дауларды, оны¦ iшiнде за¦ жобалары жЈнiнде °кiмет берген терiс єорытынды¬а да байланысты дауларды сот тЎртiбiмен шешуге жол берiлмейдi, Јйткенi жо¬ары за¦дыє кЇшi бар жЎне Їстемдiлiгi бол¬андыєтан конституциялыє нормалар соттар мен басєа єандай да бiр органдар¬а жЇгiнбейдi.
3. Конституцияны¦ 61-бабы 6-тарма¬ына сЎйкес Республика °кiметiні¦ єорытындысы талап етiледi. Бµл ретте єорытындыны °кiмет алєалы орган ретiнде берген жа¬дайда оны¦ конституциялыє-єµєыєтыє за¦ды кЇшi болмає.
јолданылып жЇрген за¦дар¬а сЎйкес осы мемлекеттiк органны¦ µжымдыє пiкiрi не оны¦ єаулысы арєылы (Конституцияны¦ 69-бабыны¦ 1-тарма¬ы), не єорытынды нЎтижесi хаттама шешiмiмен ("јазаєстан Республикасыны¦ °кiметi туралы" Конституциялыє за¦ны¦ 18-бабы, °кiмет Регламентiні¦ 8, 9 жЎне 11-тармаєтары) ресiмделiп, тЈра¬алыє етушіні¦ єол єоятын отырысы арєылы бiлдiрiледi.
Сонымен єатар, °кiмет Конституцияны¦ 61-бабы 6-тарма¬ыны¦ мЎнiне сЎйкес єорытынды не басєа єµжатты єабылдай алады, бiрає ол оны¦ пiкiрiн алєалы органны¦ ("јазаєстан Республикасыны¦ °кiметi туралы" Конституциялыє за¦ны¦ 18-бабыны¦ 4-тарма¬ы жЎне °кiмет Регламентiні¦ 11-тарма¬ы) пiкiрi деп есептеуге мЇмкiндiк беретiн єµрамда єабылдау¬а тиiс.
°кiмет єорытындысыны¦ конституциялыє ма¦ыздылы¬ын есепке ала келiп, осы мЎселені¦ єорытындылар шы¬ару тЎртiбiн, оларды µсыну мерзiмдерiн белгiлей отырып регламенттеумен за¦ды реттеу барынша тиiмдi деп саналады, бµл тиiстi за¦дар¬а Јзгерiстер мен толыєтырулар енгiзудi талап етедi.
4. Осы¬ан байланысты Республика Конституциясыны¦ 92-бабы 4-тарма¬ыны¦ тЇсiндiрмесi "јазаєстан Республикасы Конституциясыны¦ 92-бабы 4-тарма¬ын ресми тЇсiндiру туралы" Конституциялыє Ке¦есті¦ 2000 жыл¬ы 15 маусымда¬ы N 8/2 єаулысында берiлгендiктен Республика Конституциялыє Ке¦есi атал¬ан конституциялыє норманы єайталап тЇсiндiруге негiздемені¦ жоє екендiгін жЎне оны¦ єажетсiз екенiн атап Јтедi.
Баяндал¬анны¦ негiзiнде, јазаєстан Республикасы Конституциясыны¦ 72-бабы 1-тарма¬ыны¦ 4) тармаєшасын, јазаєстан Республикасы Президентіні¦ "јазаєстан Республикасы Конституциялыє Ке¦есi туралы" конституциялыє за¦ кЇшi бар Жарлы¬ыны¦ 17-бабы 3-тарма¬ыны¦ 1) тармаєшасын, 32, 33, 37 жЎне 41-баптарын басшылыєєа алып, јазаєстан Республикасы Конституциялыє Ке¦есi єаулы етеді:
1. јазаєстан Республикасы Конституциясыны¦ 61-бабыны¦ 6-тарма¬ын мемлекеттiк кiрiстi єысєартуды немесе мемлекеттiк шы¬ысты кЈбейтудi кЈздейтiн за¦ жобаларына єорытындыларды алєалы орган ретiнде јазаєстан Республикасыны¦ Yкiметi беруi керек деп тЇсiну єажет.
јорытынды Республика Yкiметiні¦ тиiстi єаулысын єабылдаумен, немесе оны¦ отырысыны¦ хаттамалыє шешiмiмен, сондай-ає °кiметтi¦ µжымдыє, за¦ды пiкiрiн бiлдiретiн басєа єµжатпен ресiмделедi. јорытынды¬а Республика Премьер-министрi, не ол болма¬анда Республика за¦дарына сЎйкес Премьер-министрді¦ орнын басатын Премьер-министрдi¦ орынбасары єол єояды.
Билiктi¦ за¦ шы¬арушы жЎне атєарушы тармаєтарыны¦ арасында¬ы келiспеушiлiк оларды¦ конституциялыє Јкiлеттiктерi негiзiнде келiсу рЎсiмдерi жолымен шешiледi.
2. јазаєстан Республикасы Конституциясы 74-бабыны¦ 3-тарма¬ына сЎйкес, осы єаулы оны єабылда¬ан кЇннен бастап кЇшiне енедi, Республиканы¦ бЇкiл аума¬ында жалпы¬а бiрдей мiндеттi, тЇпкiлiктi болып табылады жЎне јазаєстан Республикасы Конституциясы 73-бабыны¦ 4-тарма¬ында кЈзделген реттi ескерiп, ша¬ымдану¬а жатпайды.
3. Осы єаулы єазає жЎне орыс тiлдерiнде республикалыє ресми баспасЈз басылымдарында жариялансын.
 
артқа   жоғарыға   негізгі үйге